Czy język kaszubski może być językiem podcastu, internetowego slangu i współczesnych historii? Wejherowskie Centrum Kultury mówi: sprawdzamy. Rusza projekt „Kaszëbë vibes”, którego uczestnicy będą tworzyć własne opowieści po kaszubsku i przenosić je do świata nowych mediów. Pierwszym krokiem są warsztaty reportażu i pisania prowadzone przez Stasię Budzisz.
Język żyje wtedy, kiedy można nim opowiedzieć nie tylko o tym, co było, ale także o tym, co dzieje się właśnie teraz. Kiedy można się nim posłużyć, żeby opisać własne doświadczenie, zażartować, skomentować rzeczywistość, opowiedzieć historię spotkanego człowieka. Kiedy nie jest wyłącznie przedmiotem nauki, reliktem przeszłości, lecz staje się naturalnym narzędziem komunikacji i twórczej ekspresji.
Właśnie na takim spojrzeniu na kaszubszczyznę opiera się projekt „Kaszëbë vibes”, realizowany przez Wejherowskie Centrum Kultury. Jego celem jest spotkanie języka kaszubskiego ze światem podcastów, internetu i cyfrowej kultury młodego pokolenia. W ramach projektu powstanie m.in. seria autorskich podcastów, a jego finałem będzie otwarte dla mieszkańców wydarzenie, przygotowane z myślą o pełnej dostępności i udziale społeczności lokalnej. Projekt realizowany jest od 26 marca do 26 listopada 2026 roku. WCK otrzymało na jego realizację 44 700 zł dofinansowania od Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
Pierwszym działaniem „Kaszëbë vibes” są warsztaty reportażu i pisania ze Stasią Budzisz. To nieprzypadkowy wybór. Zanim powstanie podcast, potrzebna jest przecież historia. A ta… najczęściej zaczyna się od uważnego słuchania.
Stasia Budzisz jest niezależną reporterką i autorką tekstów publikowanych m.in. w OKO.press, Krytyce Politycznej, Nowej Europie Wschodniej i Przekroju. Zajmuje się Kaukazem, Europą Wschodnią i Kaszubami. W 2019 roku zadebiutowała książką reporterską Pokazucha. Na gruzińskich zasadach. Cztery lata później ukazała się jej Welewetka. Jak znikają Kaszuby – osobisty, oparty na rodzinnych wspomnieniach, rozmowach i historiach mieszkańców reportaż o kaszubskiej tożsamości, zanikaniu języka i rozpadającej się wspólnocie.
To właśnie doświadczenie Budzisz jest jednym z najciekawszych kontekstów warsztatów. Autorka Welewetki wie, że reportaż zaczyna się nie od efektownego zdania, ale od spotkania z drugim człowiekiem. Od pytania, na które naprawdę chce się usłyszeć odpowiedź. Od umiejętności dostrzeżenia historii tam, gdzie na pierwszy rzut oka jest tylko codzienność.
Uczestnicy warsztatów będą pracować z lokalnymi opowieściami i codziennymi rozmowami. Nauczą się, jak znaleźć temat, jak rozmawiać z drugim człowiekiem, jak zadawać pytania i jak z pozornie zwyczajnej sytuacji zbudować opowieść, która zainteresuje również kogoś spoza najbliższego otoczenia.
Reportaż zaczyna się bowiem nie od pisania, lecz od ciekawości drugiego człowieka.
Teksty, które powstaną podczas warsztatów nie mają jednak skończyć jako ćwiczenia zapisane w notesach. Staną się materiałem do dalszej pracy nad profesjonalnym podcastem. Dzięki temu uczestnicy projektu przejdą całą drogę - od pomysłu i rozmowy, przez pisanie i pracę nad historią, aż po stworzenie treści, która trafi do publicznego obiegu.
To jeden z najważniejszych elementów „Kaszëbë vibes”. Projekt nie chce jedynie mówić o tym, że język kaszubski jest ważną częścią dziedzictwa kulturowego. Chce sprawdzić, co można tym językiem zrobić dzisiaj.
Możliwości jest przecież sporo.
Kaszubski może być językiem rozmowy o współczesności. Może opowiadać o muzyce, filmie, relacjach, lokalnych wydarzeniach czy codziennych doświadczeniach. Może pojawić się w słuchawkach i telefonach młodych ludzi. Może być obecny w przestrzeni, w której dziś powstaje ogromna część współczesnej kultury.
Język nie staje się nowoczesny dlatego, że dodamy do niego kilka nowych słów. Staje się nowoczesny wtedy, kiedy można nim swobodnie opowiadać o świecie, w którym żyjemy.
„Kaszëbë vibes” jest projektem skierowanym przede wszystkim do młodych, kreatywnych osób
z Wejherowa i okolic, które znają język kaszubski i chcą wykorzystać go jako narzędzie własnej ekspresji.
To istotna zmiana perspektywy. Zamiast pytać, jak zachować język w niezmienionej formie, można zapytać: jak stworzyć warunki, żeby kolejne pokolenia chciały nim mówić i posługiwać się na co dzień?
Odpowiedź może być prostsza, niż się wydaje. Trzeba dać im powód. Powód, żeby coś opowiedzieć. Żeby nagrać podcast. Żeby przeprowadzić rozmowę. Żeby napisać tekst. Żeby powiedzieć coś po swojemu - również po kaszubsku. W ten sposób tradycja nie konkuruje z nowoczesnością. Jedno staje się paliwem dla drugiego.
Nazwa projektu nie jest przypadkowa. „Kaszëbë vibes” zestawia kaszubską tożsamość ze słowem zaczerpniętym ze współczesnego języka internetu i popkultury. To trochę żart, trochę manifest, a przede wszystkim sygnał, że kaszubszczyzna nie musi wybierać między przeszłością a teraźniejszością.
Może być jednocześnie językiem dziedzictwa i językiem nowych mediów. Może brzmieć w rozmowie przy rodzinnym stole, ale może też trafić do podcastu. Może opowiadać o historii miejscowości, ale równie dobrze o tym, co wydarzyło się wczoraj. Może być językiem starszego pokolenia i tych, którzy dopiero szukają własnego sposobu mówienia o kaszubskiej tożsamości.
I właśnie to wydaje się w tym projekcie najciekawsze: zamiast pytać, jak zachować język, pyta się, co jeszcze można nim powiedzieć.
„Kaszëbë vibes” potrwa do 30 października w części warsztatowej, natomiast cały projekt realizowany jest do 26 listopada 2026 roku. Za jego merytoryczną realizację odpowiadają Stasia Budzisz, Piotr Adamow i Adam Hebel.
Projekt jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego „Różnorodność Językowa” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
Dodatkowe informacje o projekcie dostępne są na stronie wck.org.pl
